سرمقاله شرق سه شنبه 25 بهمن 1384
سرزمين هنوز كشف نشده
فرزانه روستايى
پرداختن به كره شمالى مانند گزارش كردن از كف اقيانوس يا معرفى سرزمين هاى هنوز كشف نشده است. جنوب جمهورى دموكراتيك كره شمالى با يك نوار مرزى نظامى به كره جنوبى ختم مى شود كه هنوز شاهد متراكم ترين منطقه نظامى جهان به لحاظ حجم سيم خاردار، تله هاى انفجارى، برج هاى نگهبانى و گشت سربازان تا دندان مسلح است. در متون كلاسيك روابط بين الملل آمده است كه جنگ سرد دو ويترين متفاوت را در شرق و غرب آسيا اروپا ايجاد كرد. ويترين اول ديوار برلين بود كه اوايل دهه گذشته فرو ريخت و ويترين دوم مرز كره شمالى و كره جنوبى است كه به رغم گذشت ۵/۱ دهه از پايان جنگ سرد هنوز به شدت نظامى است و با همان معيارهاى امنيتى ۵۳ سال پيش پس از جنگ جهانى دوم از آن حفاظت مى شود.
اين بهشت سوسياليسم فارغ از اينكه طى نيم قرن گذشته هيچ گاه كسى فرصت نگاه كردن به درون آن را داشته باشد همواره مدعى بوده است كه شكوفاترين اقتصاد كره زمين را داراست، مردم آن خوشبخت ترين مردمانى هستند كه تاكنون خلق شده اند و صدالبته كيم ايل سونگ شيفته سوسياليسم، هوشيارترين سياستمدارى است كه تاكنون ملتى را اداره كرده است.
در ميان تبليغات معدود ايستگاه هاى راديو تلويزيونى كه همگى دولتى اند و اندك روزنامه هايى كه در جمهورى دموكراتيك كره شمالى منتشر مى شود گفت وگو و خبر و تصويررسانى پيرامون برنامه روزانه كيم ايل سونگ و كيم جونگ ايل از اصلى ترين عوامل خبررسانى است. چنين تبليغات عوام فريبانه اى بر ذهن ساده ۲۲ ميليون شهروند فقيرى مى نشيند كه از جهان خارج تقريباً هيچ نمى دانسته اند جز اينكه: جمهورى كره جنوبى عروسك خيمه شب بازى و آلت دست امپرياليسم است و امپرياليسم به صورت شبانه روزى در حال توطئه و برنامه ريزى براى كندن ريشه انقلابى ترين انقلاب جهان و انحراف در آمال بهشت سوسياليسم است. همين و بس.
با اين حال همين كره شمالى كه در ادامه به اوصاف آن مى پردازيم پس از آنكه شش سال پيش برنامه فعاليت هسته اى خود را در سپتامبر ۲۰۰۲ به جهانيان اعلام كرد پرونده اى را در مباحث بين المللى به نام خود و براى خود ثبت كرده است كه مدل مذاكرات هسته اى كره شمالى با مدل طرح هاى هسته اى كره شمالى نام گرفته است.بحث كره شمالى زنجيره اى از نوع خاصى از درگيرى و تعامل با نظام بين الملل را تداعى مى كند كه سرهنگ معمر قذافى و صدام حسين هر دو آن را برگزيدند، آزمودند و تبعات بين الملل آن را پذيرا گرديدند. از دو كشورى كه پابه پاى مدل كره شمالى چالش با نظام تك قطبى بين الملل را برگزيدند صدام حسين حذف گرديد و امروزه يك نظام جايگزين مسئوليت اداره عراق را بر عهده دارد. سرهنگ قذافى نيز بعد از چند دهه كلنجار با جهان غرب پس از واگذارى كليه ادعاهايى كه ميلياردها دلار صرف پيگيرى آنها كرده بود رسماً به چالش خاتمه داد و مصالحه با جهان غرب و نظم نوين بين الملل را پذيرا شد كه آمريكايى ها شدت و حدت و حتى ريزترين مختصات آن را تعريف و تعيين مى كنند.
در چنين شرايطى لازم است ريشه هاى مواضع منطقه اى و بين المللى كره شمالى به خوبى درك شود و تفاوت هاى ژئوپولتيك سياسى و تاريخى اين حوزه جغرافيايى با كشورهايى مانند ايران و غيرقابل مقايسه بودن موقعيت اجتماعى و سياسى دو كشور مورد مداقه كافى قرار گيرد.
براى درك آنچه كره شمالى ها در مشت خود پنهان كرده اند و احتمال مى رود - و حتى مدعى اند- يك يا دو بمب اتمى كوچك در آن باشد ضرورى است پروازى اجمالى بر شرايط سياسى اقتصادى دو، سه دهه گذشته اين كشور داشته باشيم. كشورى كه طى ده سال گذشته مهمترين دغدغه مردم آن دسترسى به يك كاسه كوچك برنج و چند برگ تربچه بوده است.
پس از به قدرت رسيدن كيم ايل سونگ براساس ايده هاى استالينى طرحى به نام Juche يا «خودكفايى اساسى» در كميته مركزى حزب كمونيست براى اداره كشور ارائه گرديد.
براساس اين طرح براى بيش از دو دهه كليه فعاليت هاى اقتصادى در طرح هاى دولتى متمركز گرديد و عملاً كليه مظاهر نظام به اصطلاح كثيف سرمايه دارى از سراسر كشور پاك گرديد. براساس Juche هرگونه فعاليت اقتصادى و شغلى جز در مراكز، كارخانه ها، ادارات و تاسيسات دولتى عملاً ملغى گرديد. پيرو ممنوعيت هرگونه فعاليت جز در چارچوب طرح هايى كه اقتصاد متمركز دولتى آن را تعريف مى كرد طرحى به نام Public Distribution System يا PDS در كشور اجرا گرديد. براساس اين طرح مواد غذايى مورد نياز شهروندان به نسبت هاى متفاوت در ميان مردم شهر و روستا و به نسبت سختى كارى كه انجام مى دادند توزيع مى گرديد. كليه شهروندان از اداره، كارخانه يا محل كار خود حقوقى دريافت مى كردند كه براساس آن و نيز بر مبناى كوپنى كه توزيع مى گرديد مايحتاج غذايى خود را خريدارى مى كردند. براساس PDS كارگران مشاغل سخت روزانه ۹۰۰ گرم، مردم عادى ۷۰۰ گرم، بچه مدرسه اى ها ۶۰۰ گرم، كودكان ۴۰۰ تا ۳۰۰ گرم و بازنشسته ها روزانه ۳۰۰ گرم غلات و عمدتاً برنج دريافت مى كردند. براى حدود سه دهه توزيع گوشت در سبد خانوار تقريباً محذوف بود و به حدود يك كيلو براى دو سه نوبت در سال توزيع مى گرديد. يكى از مناسبت هايى كه گوشت توزيع مى شد، سالگرد تولد كيم ايل سونگ بود. لبنيات از سبد خانوار تقريباً محذوف بود و تمايل به مصرف گوشت و لبنيات نيازى بود كه از ماوراى مرزها و از سوى امپرياليسم تشويق مى گرديد. براى حدود سه دهه برنج، كلم، سس سويا و تربچه اصلى ترين غذاى مردم كره شمالى بود كه براساس سهميه بندى دولتى براساس PDS توزيع مى گرديد. ماهى از بقيه مواد غذايى بيشتر بود اما در سبد غذايى خانواده هاى كره شمالى حضور نداشت. نگهدارى مرغ و خروس در فضاى بيشتر از ۳۰-۲۰ متر مربع ممنوع بود. توجه شهروندان به پرورش ماكيان در فضاى بيشتر از اين سبب مى شد كه انگيزه آنان براى كار كردن در مراجع دولتى كاهش يابد.
براى حدود دو دهه از سيب تا ساك شهروندان همگى از سوى مراجع دولتى تامين مى شد. دسترسى به برخى از اقلام بسيار لوكس از جمله يخچال فقط با توصيه مقام هاى حزبى در ادارات و كارخانه ها امكان پذير بود. تا همين اواخر داشتن يك دستگاه تلويزيون رنگى موافقت رئيس كارخانه و بررسى پرونده كارى كارگران را نياز داشت.
تا اواخر دهه ۶۰ بازار در كره شمالى غيرقانونى بود و عملاً كالايى وجود نداشت كه به خريدارى در جايى عرضه شود. غيرقانونى بودن بازار و معاملات و مبادله پول به جز كره شمالى تا اواخر دهه ۶۰ فقط يك بار و آن هم در دوران خمرهاى سرخ در كامبوج تجربه شده است.
با اين حال اواخر دهه ۶۰ كيم ايل سونگ به تدريج به اين نتيجه رسيد كه سياست هاى ضدبازار شكست خورده است و ضرورى است مبادلات خصوصى به تدريج قانونى شود. به اين ترتيب مراجع دولتى بدون اينكه تلاش براى گسترش بازار داشته باشند چشم خود را بر روى عمل شنيع خريد و فروش آن هم در محلات پرت پيونگ يانگ يا به هنگام غروب مى بستند. با بروز اولين آثار بحران و كمبود مواد غذايى براى اولين بار در سال ۱۹۷۳ با كاهش رشد اقتصادى اعلام شد: به لحاظ شرايط حساس بين المللى سهميه مواد غذايى براساس يك سهم در هر دو هفته كاهش مى يابد و به ذخاير استراتژيك اضافه مى شود، اوايل دهه ۸۰ همان سهميه كاهش يافته با ده درصد نقصان ديگر مواجه و اعلام شد به دليل برگزارى فستيوال جوانان سهميه غذايى كاهش مى يابد. با كاهش تدريجى سهم مواد غذايى آثار قحطى در شهرها و روستاهاى دوردست خود را آشكار كرد. در نيمه اول دهه ۹۰ سهميه كارگرانى كه مشاغل سختى داشتند به كمتر از روزانه ۵۰۰ گرم غله در روز كاهش يافت. در اين ميان سهم بازنشسته ها از ۳۰۰ گرم به ۲۲۰ گرم در روز كاهش يافت. اوايل دهه ۹۰ مرگ ومير بر اثر كمبود مواد غذايى و نيز بيمارى هاى ناشى از سوءتغذيه تبديل به امرى عادى در سراسر كره شمالى شد. از اوايل دهه ۹۰ رسانه هاى كره شمالى تبليغ مى كردند كه براساس آخرين تحقيقات علمى خوردن سه وعده غذا در روز به لحاظ بهداشتى براى سلامتى ضرر دارد و شهروندان براى حفظ سلامتى حتماً بايد عادات غذايى خود را اصلاح كنند. با سقوط شوروى در ۱۹۹۱ و كاهش صدور ميليون ها تن كالا به كره شمالى و نيز كاهش كمك هاى ارزى اين كشور به پيونگ يانگ ابعاد واقعى آنچه در تبليغات دولتى شكوفايى اقتصادى ناميده مى شد آشكار گرديد.
از سال ۷ _ ۱۹۹۵ تقريباً كليه كارخانه ها و طرح هاى عمرانى با تعطيل مواجه شدند و قبل از آن با گسترش قحطى از سال ۵-۱۹۹۱ چهره كشور كاملاً عوض شده بود.
باران هاى سيل آسا در ماه اوت و جولاى ۱۹۹۵ موجب جارى شدن سيل هاى سهمگين شد كه عملاً بسيارى از مزارع دولتى باقى مانده را ويران كرد. در سال ۱۹۹۶ كل محصول برداشت شده در كشور اندكى بيشتر از ۵۰ درصد سال گذشته بود. با اين حال سيستم توزيع PDS هنوز در شهرهايى كه امنيت آنها براى دولت اهميت داشت برقرار بود. براى بقيه شهروندان به صورت منظم كوپن چاپ و توزيع مى شد اما ارزش كوپن ها حتى از كاغذى كه روى آن چاپ شده بود كمتر بود. تا حدود ۱۹۹۰ هيچ كس در كره شمالى اجازه خروج از روستا يا شهر خود را نداشت اما با شدت يافتن بحران كنترل ماموران بر تردد شهروندان كاهش يافت زيرا شهروندان از روستاى خود راهى مناطقى مى شدند كه احتمالاً در آنها مواد غذايى يافت مى شد.
از اوايل دهه ۹۰ دو پديده همزمان در كره شمالى خودنمايى مى كرد و آن موج كسانى بود كه از كره شمالى به ترتيبى خود را به كره جنوبى مى رساندند و نيز نوعى از فعاليت هاى اقتصادى كه عملاً ديگر دولت كنترلى بر آنها نداشت. به تدريج كميته هاى چينى _ كره اى، ژاپنى، كره اى و كسانى كه اقوامى در كره جنوبى داشتند با فعاليت اقتصادى خود به تدريج آثارى از گسترش مبادلات اقتصادى را از خود بروز مى دادند. از سال ۲۰۰۰ و به عبارتى شش سال پس از مرگ كيم ايل سونگ تحولى عظيم در نظام اقتصادى كره شمالى اتفاق افتاد. اين تحول اقتصادى ناشى از اراده دولت براى اصلاح امور نبود بلكه ناشى از آن بود كه دولت عملاً امور را به حال خود رها كرد. سال ۲۰۰۰ دولت كره شمالى نه پولى براى اصلاح امور اقتصادى داشت و نه طرح و برنامه اى براى دوباره سرهم بندى كردن مدل استالينيستى توسعه اقتصادى. برخى از منابع از مرگ بين ۶۰۰ هزار تا دو ميليون نفر از شهروندان كره شمالى خبر داده اند. از اواخر دهه ۹۰ معضل بين المللى و منطقه اى كره شمالى به تدريج خود را آشكار كرد. كره جنوبى با كابوسى به نام سيل مهاجران گرسنه كره شمالى و احتمال سقوط رژيم پيونگ يانگ مواجه است. دولت كره جنوبى با افزايش كمك هاى اقتصادى خود سعى دارد از هجوم موج گرسنگان جلوگيرى كند و در تلاش است اگر قرار است رژيم سياسى اين كشور با سقوط آزاد مواجه شود اين سقوط آزاد كنترل شده و با برنامه ريزى انجام شود.
ژاپنى ها براى جلوگيرى از بى ثباتى منطقه اى وعده ۱۰ ميليارد دلار كمك به كره شمالى را داده اند كه در چارچوب جبران خسارات ناشى از اشغال اين كشور در اوايل قرن جارى صورت مى گيرد.
چينى ها با نظارت بر اوضاع اقتصادى كره شمالى و با ارسال كمك هاى غذايى سعى دارند مانع وقوع حادثه اى غيرقابل پيش بينى در شبه جزيره كره شوند.
آمريكايى ها طى پنج سال گذشته ميليون ها تن مواد غذايى به كره شمالى ارسال كرده اند و به اين ترتيب در تلاش هستند نظم كره جنوبى با از هم پاشيدگى نظام كره شمالى دچار اغتشاش نگردد.
روس ها نيز با ارسال كمك هاى غذايى در تلاش هستند مانع وقوع يك فاجعه در عقب حياط خلوت امنيتى خود گردند. در شرايطى كه اوصاف آن رفت و هنوز قحطى در بسيارى از مناطق دور از شهرهاى بزرگ خودنمايى مى كند و عملاً كمك هاى غذايى خارجى مايحتاج اين كشور را تامين مى كند ولى پيونگ يانگ هنوز پيگير طرح هاى هسته اى است. بسيارى از ناظران امور كره شمالى معتقدند در حاليكه قحطى و گرسنگى بزرگترين معضل امنيتى اين كشور است كره شمالى در تلاش است با دريافت كمك هاى اقتصادى بيشتر و بيشتر عملاً بر سر فعاليت هاى هسته اى خود دست به مصالحه و معامله بزند.
نحوه نگرش كره شمالى به فعاليت هسته اى بيانگر انحراف تاريخى يك كشور از ابتدايى ترين اصول اداره يك نظام سياسى در يك حوزه جغرافيايى به نام كشور است.
پيونگ يانگ در شرايطى سرمايه هاى عظيمى را صرف توسعه تحقيقات هسته اى خود مى كند كه ابتدايى ترين زيرساختارهاى اقتصادى اين كشور از جمله آب، برق، كشاورزى دچار بحران اساسى است.
طى چهل سال گذشته هيچ توليد اقتصادى خاص، اختراع، ابداع فرهنگى يا حتى هيچ نغمه و آهنگى از كره شمالى به جهانيان عرضه نشده است. اما موشك هاى دوربرد با قابليت حمل كلاهك هسته اى به بسيارى از كشورها صادر شده است. عقبه مدل ديپلماسى كره شمالى جامعه عقب افتاده اى است كه براى حدود پنج دهه از جهان جدا نگه داشته شده است. چنين نظامى شايستگى آن را ندارد تا از سوى هيچ عضو ديگرى از جامعه بين الملل الگو قرار گيرد.
چندين دور مذاكرات شش جانبه بر سر توقف فعاليت هسته اى كره شمالى انجام پذيرفته و شكست خورده است. ولى آنچه در درون اين كشور مى گذرد حاكى از آن است كه اين كشور از همسايگان خود و از نظام بين المللى باج خواهى مى كند. مدلى كه بهتر است همچنان به نام پيونگ يانگ باقى بماند. froostaee@yahoo.com
اين بهشت سوسياليسم فارغ از اينكه طى نيم قرن گذشته هيچ گاه كسى فرصت نگاه كردن به درون آن را داشته باشد همواره مدعى بوده است كه شكوفاترين اقتصاد كره زمين را داراست، مردم آن خوشبخت ترين مردمانى هستند كه تاكنون خلق شده اند و صدالبته كيم ايل سونگ شيفته سوسياليسم، هوشيارترين سياستمدارى است كه تاكنون ملتى را اداره كرده است.
در ميان تبليغات معدود ايستگاه هاى راديو تلويزيونى كه همگى دولتى اند و اندك روزنامه هايى كه در جمهورى دموكراتيك كره شمالى منتشر مى شود گفت وگو و خبر و تصويررسانى پيرامون برنامه روزانه كيم ايل سونگ و كيم جونگ ايل از اصلى ترين عوامل خبررسانى است. چنين تبليغات عوام فريبانه اى بر ذهن ساده ۲۲ ميليون شهروند فقيرى مى نشيند كه از جهان خارج تقريباً هيچ نمى دانسته اند جز اينكه: جمهورى كره جنوبى عروسك خيمه شب بازى و آلت دست امپرياليسم است و امپرياليسم به صورت شبانه روزى در حال توطئه و برنامه ريزى براى كندن ريشه انقلابى ترين انقلاب جهان و انحراف در آمال بهشت سوسياليسم است. همين و بس.
با اين حال همين كره شمالى كه در ادامه به اوصاف آن مى پردازيم پس از آنكه شش سال پيش برنامه فعاليت هسته اى خود را در سپتامبر ۲۰۰۲ به جهانيان اعلام كرد پرونده اى را در مباحث بين المللى به نام خود و براى خود ثبت كرده است كه مدل مذاكرات هسته اى كره شمالى با مدل طرح هاى هسته اى كره شمالى نام گرفته است.بحث كره شمالى زنجيره اى از نوع خاصى از درگيرى و تعامل با نظام بين الملل را تداعى مى كند كه سرهنگ معمر قذافى و صدام حسين هر دو آن را برگزيدند، آزمودند و تبعات بين الملل آن را پذيرا گرديدند. از دو كشورى كه پابه پاى مدل كره شمالى چالش با نظام تك قطبى بين الملل را برگزيدند صدام حسين حذف گرديد و امروزه يك نظام جايگزين مسئوليت اداره عراق را بر عهده دارد. سرهنگ قذافى نيز بعد از چند دهه كلنجار با جهان غرب پس از واگذارى كليه ادعاهايى كه ميلياردها دلار صرف پيگيرى آنها كرده بود رسماً به چالش خاتمه داد و مصالحه با جهان غرب و نظم نوين بين الملل را پذيرا شد كه آمريكايى ها شدت و حدت و حتى ريزترين مختصات آن را تعريف و تعيين مى كنند.
در چنين شرايطى لازم است ريشه هاى مواضع منطقه اى و بين المللى كره شمالى به خوبى درك شود و تفاوت هاى ژئوپولتيك سياسى و تاريخى اين حوزه جغرافيايى با كشورهايى مانند ايران و غيرقابل مقايسه بودن موقعيت اجتماعى و سياسى دو كشور مورد مداقه كافى قرار گيرد.
براى درك آنچه كره شمالى ها در مشت خود پنهان كرده اند و احتمال مى رود - و حتى مدعى اند- يك يا دو بمب اتمى كوچك در آن باشد ضرورى است پروازى اجمالى بر شرايط سياسى اقتصادى دو، سه دهه گذشته اين كشور داشته باشيم. كشورى كه طى ده سال گذشته مهمترين دغدغه مردم آن دسترسى به يك كاسه كوچك برنج و چند برگ تربچه بوده است.
پس از به قدرت رسيدن كيم ايل سونگ براساس ايده هاى استالينى طرحى به نام Juche يا «خودكفايى اساسى» در كميته مركزى حزب كمونيست براى اداره كشور ارائه گرديد.
براساس اين طرح براى بيش از دو دهه كليه فعاليت هاى اقتصادى در طرح هاى دولتى متمركز گرديد و عملاً كليه مظاهر نظام به اصطلاح كثيف سرمايه دارى از سراسر كشور پاك گرديد. براساس Juche هرگونه فعاليت اقتصادى و شغلى جز در مراكز، كارخانه ها، ادارات و تاسيسات دولتى عملاً ملغى گرديد. پيرو ممنوعيت هرگونه فعاليت جز در چارچوب طرح هايى كه اقتصاد متمركز دولتى آن را تعريف مى كرد طرحى به نام Public Distribution System يا PDS در كشور اجرا گرديد. براساس اين طرح مواد غذايى مورد نياز شهروندان به نسبت هاى متفاوت در ميان مردم شهر و روستا و به نسبت سختى كارى كه انجام مى دادند توزيع مى گرديد. كليه شهروندان از اداره، كارخانه يا محل كار خود حقوقى دريافت مى كردند كه براساس آن و نيز بر مبناى كوپنى كه توزيع مى گرديد مايحتاج غذايى خود را خريدارى مى كردند. براساس PDS كارگران مشاغل سخت روزانه ۹۰۰ گرم، مردم عادى ۷۰۰ گرم، بچه مدرسه اى ها ۶۰۰ گرم، كودكان ۴۰۰ تا ۳۰۰ گرم و بازنشسته ها روزانه ۳۰۰ گرم غلات و عمدتاً برنج دريافت مى كردند. براى حدود سه دهه توزيع گوشت در سبد خانوار تقريباً محذوف بود و به حدود يك كيلو براى دو سه نوبت در سال توزيع مى گرديد. يكى از مناسبت هايى كه گوشت توزيع مى شد، سالگرد تولد كيم ايل سونگ بود. لبنيات از سبد خانوار تقريباً محذوف بود و تمايل به مصرف گوشت و لبنيات نيازى بود كه از ماوراى مرزها و از سوى امپرياليسم تشويق مى گرديد. براى حدود سه دهه برنج، كلم، سس سويا و تربچه اصلى ترين غذاى مردم كره شمالى بود كه براساس سهميه بندى دولتى براساس PDS توزيع مى گرديد. ماهى از بقيه مواد غذايى بيشتر بود اما در سبد غذايى خانواده هاى كره شمالى حضور نداشت. نگهدارى مرغ و خروس در فضاى بيشتر از ۳۰-۲۰ متر مربع ممنوع بود. توجه شهروندان به پرورش ماكيان در فضاى بيشتر از اين سبب مى شد كه انگيزه آنان براى كار كردن در مراجع دولتى كاهش يابد.
براى حدود دو دهه از سيب تا ساك شهروندان همگى از سوى مراجع دولتى تامين مى شد. دسترسى به برخى از اقلام بسيار لوكس از جمله يخچال فقط با توصيه مقام هاى حزبى در ادارات و كارخانه ها امكان پذير بود. تا همين اواخر داشتن يك دستگاه تلويزيون رنگى موافقت رئيس كارخانه و بررسى پرونده كارى كارگران را نياز داشت.
تا اواخر دهه ۶۰ بازار در كره شمالى غيرقانونى بود و عملاً كالايى وجود نداشت كه به خريدارى در جايى عرضه شود. غيرقانونى بودن بازار و معاملات و مبادله پول به جز كره شمالى تا اواخر دهه ۶۰ فقط يك بار و آن هم در دوران خمرهاى سرخ در كامبوج تجربه شده است.
با اين حال اواخر دهه ۶۰ كيم ايل سونگ به تدريج به اين نتيجه رسيد كه سياست هاى ضدبازار شكست خورده است و ضرورى است مبادلات خصوصى به تدريج قانونى شود. به اين ترتيب مراجع دولتى بدون اينكه تلاش براى گسترش بازار داشته باشند چشم خود را بر روى عمل شنيع خريد و فروش آن هم در محلات پرت پيونگ يانگ يا به هنگام غروب مى بستند. با بروز اولين آثار بحران و كمبود مواد غذايى براى اولين بار در سال ۱۹۷۳ با كاهش رشد اقتصادى اعلام شد: به لحاظ شرايط حساس بين المللى سهميه مواد غذايى براساس يك سهم در هر دو هفته كاهش مى يابد و به ذخاير استراتژيك اضافه مى شود، اوايل دهه ۸۰ همان سهميه كاهش يافته با ده درصد نقصان ديگر مواجه و اعلام شد به دليل برگزارى فستيوال جوانان سهميه غذايى كاهش مى يابد. با كاهش تدريجى سهم مواد غذايى آثار قحطى در شهرها و روستاهاى دوردست خود را آشكار كرد. در نيمه اول دهه ۹۰ سهميه كارگرانى كه مشاغل سختى داشتند به كمتر از روزانه ۵۰۰ گرم غله در روز كاهش يافت. در اين ميان سهم بازنشسته ها از ۳۰۰ گرم به ۲۲۰ گرم در روز كاهش يافت. اوايل دهه ۹۰ مرگ ومير بر اثر كمبود مواد غذايى و نيز بيمارى هاى ناشى از سوءتغذيه تبديل به امرى عادى در سراسر كره شمالى شد. از اوايل دهه ۹۰ رسانه هاى كره شمالى تبليغ مى كردند كه براساس آخرين تحقيقات علمى خوردن سه وعده غذا در روز به لحاظ بهداشتى براى سلامتى ضرر دارد و شهروندان براى حفظ سلامتى حتماً بايد عادات غذايى خود را اصلاح كنند. با سقوط شوروى در ۱۹۹۱ و كاهش صدور ميليون ها تن كالا به كره شمالى و نيز كاهش كمك هاى ارزى اين كشور به پيونگ يانگ ابعاد واقعى آنچه در تبليغات دولتى شكوفايى اقتصادى ناميده مى شد آشكار گرديد.
از سال ۷ _ ۱۹۹۵ تقريباً كليه كارخانه ها و طرح هاى عمرانى با تعطيل مواجه شدند و قبل از آن با گسترش قحطى از سال ۵-۱۹۹۱ چهره كشور كاملاً عوض شده بود.
باران هاى سيل آسا در ماه اوت و جولاى ۱۹۹۵ موجب جارى شدن سيل هاى سهمگين شد كه عملاً بسيارى از مزارع دولتى باقى مانده را ويران كرد. در سال ۱۹۹۶ كل محصول برداشت شده در كشور اندكى بيشتر از ۵۰ درصد سال گذشته بود. با اين حال سيستم توزيع PDS هنوز در شهرهايى كه امنيت آنها براى دولت اهميت داشت برقرار بود. براى بقيه شهروندان به صورت منظم كوپن چاپ و توزيع مى شد اما ارزش كوپن ها حتى از كاغذى كه روى آن چاپ شده بود كمتر بود. تا حدود ۱۹۹۰ هيچ كس در كره شمالى اجازه خروج از روستا يا شهر خود را نداشت اما با شدت يافتن بحران كنترل ماموران بر تردد شهروندان كاهش يافت زيرا شهروندان از روستاى خود راهى مناطقى مى شدند كه احتمالاً در آنها مواد غذايى يافت مى شد.
از اوايل دهه ۹۰ دو پديده همزمان در كره شمالى خودنمايى مى كرد و آن موج كسانى بود كه از كره شمالى به ترتيبى خود را به كره جنوبى مى رساندند و نيز نوعى از فعاليت هاى اقتصادى كه عملاً ديگر دولت كنترلى بر آنها نداشت. به تدريج كميته هاى چينى _ كره اى، ژاپنى، كره اى و كسانى كه اقوامى در كره جنوبى داشتند با فعاليت اقتصادى خود به تدريج آثارى از گسترش مبادلات اقتصادى را از خود بروز مى دادند. از سال ۲۰۰۰ و به عبارتى شش سال پس از مرگ كيم ايل سونگ تحولى عظيم در نظام اقتصادى كره شمالى اتفاق افتاد. اين تحول اقتصادى ناشى از اراده دولت براى اصلاح امور نبود بلكه ناشى از آن بود كه دولت عملاً امور را به حال خود رها كرد. سال ۲۰۰۰ دولت كره شمالى نه پولى براى اصلاح امور اقتصادى داشت و نه طرح و برنامه اى براى دوباره سرهم بندى كردن مدل استالينيستى توسعه اقتصادى. برخى از منابع از مرگ بين ۶۰۰ هزار تا دو ميليون نفر از شهروندان كره شمالى خبر داده اند. از اواخر دهه ۹۰ معضل بين المللى و منطقه اى كره شمالى به تدريج خود را آشكار كرد. كره جنوبى با كابوسى به نام سيل مهاجران گرسنه كره شمالى و احتمال سقوط رژيم پيونگ يانگ مواجه است. دولت كره جنوبى با افزايش كمك هاى اقتصادى خود سعى دارد از هجوم موج گرسنگان جلوگيرى كند و در تلاش است اگر قرار است رژيم سياسى اين كشور با سقوط آزاد مواجه شود اين سقوط آزاد كنترل شده و با برنامه ريزى انجام شود.
ژاپنى ها براى جلوگيرى از بى ثباتى منطقه اى وعده ۱۰ ميليارد دلار كمك به كره شمالى را داده اند كه در چارچوب جبران خسارات ناشى از اشغال اين كشور در اوايل قرن جارى صورت مى گيرد.
چينى ها با نظارت بر اوضاع اقتصادى كره شمالى و با ارسال كمك هاى غذايى سعى دارند مانع وقوع حادثه اى غيرقابل پيش بينى در شبه جزيره كره شوند.
آمريكايى ها طى پنج سال گذشته ميليون ها تن مواد غذايى به كره شمالى ارسال كرده اند و به اين ترتيب در تلاش هستند نظم كره جنوبى با از هم پاشيدگى نظام كره شمالى دچار اغتشاش نگردد.
روس ها نيز با ارسال كمك هاى غذايى در تلاش هستند مانع وقوع يك فاجعه در عقب حياط خلوت امنيتى خود گردند. در شرايطى كه اوصاف آن رفت و هنوز قحطى در بسيارى از مناطق دور از شهرهاى بزرگ خودنمايى مى كند و عملاً كمك هاى غذايى خارجى مايحتاج اين كشور را تامين مى كند ولى پيونگ يانگ هنوز پيگير طرح هاى هسته اى است. بسيارى از ناظران امور كره شمالى معتقدند در حاليكه قحطى و گرسنگى بزرگترين معضل امنيتى اين كشور است كره شمالى در تلاش است با دريافت كمك هاى اقتصادى بيشتر و بيشتر عملاً بر سر فعاليت هاى هسته اى خود دست به مصالحه و معامله بزند.
نحوه نگرش كره شمالى به فعاليت هسته اى بيانگر انحراف تاريخى يك كشور از ابتدايى ترين اصول اداره يك نظام سياسى در يك حوزه جغرافيايى به نام كشور است.
پيونگ يانگ در شرايطى سرمايه هاى عظيمى را صرف توسعه تحقيقات هسته اى خود مى كند كه ابتدايى ترين زيرساختارهاى اقتصادى اين كشور از جمله آب، برق، كشاورزى دچار بحران اساسى است.
طى چهل سال گذشته هيچ توليد اقتصادى خاص، اختراع، ابداع فرهنگى يا حتى هيچ نغمه و آهنگى از كره شمالى به جهانيان عرضه نشده است. اما موشك هاى دوربرد با قابليت حمل كلاهك هسته اى به بسيارى از كشورها صادر شده است. عقبه مدل ديپلماسى كره شمالى جامعه عقب افتاده اى است كه براى حدود پنج دهه از جهان جدا نگه داشته شده است. چنين نظامى شايستگى آن را ندارد تا از سوى هيچ عضو ديگرى از جامعه بين الملل الگو قرار گيرد.
چندين دور مذاكرات شش جانبه بر سر توقف فعاليت هسته اى كره شمالى انجام پذيرفته و شكست خورده است. ولى آنچه در درون اين كشور مى گذرد حاكى از آن است كه اين كشور از همسايگان خود و از نظام بين المللى باج خواهى مى كند. مدلى كه بهتر است همچنان به نام پيونگ يانگ باقى بماند. froostaee@yahoo.com
Labels: همیشه خواندنی
posted by آب و گل @ 9:40 PM
<< Home